Ból kręgosłupa jest najczęstszą przyczyną niepełnosprawności na świecie. Według Światowej Organizacji Zdrowia w 2020 roku ból dolnego odcinka kręgosłupa dotyczył 619 milionów ludzi, a do 2050 roku liczba ta wzrośnie do 843 milionów. W Polsce skutki widać w statystykach ZUS: w 2025 roku choroby układu mięśniowo-szkieletowego i tkanki łącznej były pierwszą przyczyną absencji chorobowej, z wynikiem 42,4 mln dni zwolnień. Dobra wiadomość jest taka, że w większości przypadków ból kręgosłupa da się skutecznie leczyć ruchem, edukacją i fizjoterapią, bez operacji i bez wielomiesięcznego brania leków.
Dlaczego ból kręgosłupa nazywamy chorobą cywilizacyjną
Kręgosłup człowieka przystosował się do chodzenia, dźwigania i częstych zmian pozycji. Współczesny tryb życia daje mu coś odwrotnego: wiele godzin siedzenia przy biurku, w samochodzie i przed ekranem, mało ruchu i długie utrzymywanie jednej pozycji. Mięśnie stabilizujące tułów słabną, a tkanki wokół kręgosłupa są przeciążane statycznie, a nie dynamicznie.
Najważniejsze czynniki ryzyka to:
- brak aktywności fizycznej – słabe mięśnie głębokie tułowia gorzej chronią kręgosłup przy obciążeniu,
- długotrwałe siedzenie – zwłaszcza z głową wysuniętą do przodu nad laptopem lub telefonem,
- praca fizyczna z dźwiganiem – powtarzalne schylanie się i podnoszenie ciężarów z zaokrąglonymi plecami,
- nadwaga – większe obciążenie odcinka lędźwiowego,
- stres i zły sen – zwiększają napięcie mięśni i wrażliwość na ból,
- palenie tytoniu – pogarsza odżywienie krążków międzykręgowych.
Odcinek szyjny cierpi z podobnych powodów. Według pracy Kennetha Hansraja z 2014 roku pochylenie głowy o 30 stopni nad telefonem zwiększa obciążenie szyi z około 5 kg do 18 kg. Kilka godzin dziennie w takiej pozycji to stałe przeciążenie mięśni karku i stawów kręgosłupa szyjnego.
Najczęstsze rodzaje bólu kręgosłupa
WHO podaje, że około 90% przypadków bólu krzyża to ból niespecyficzny. Oznacza to, że nie da się go przypisać jednej konkretnej chorobie ani uszkodzeniu widocznemu w badaniach. Źródłem są zwykle przeciążone mięśnie, powięź, stawy międzykręgowe i krążki międzykręgowe, a na odczuwanie bólu wpływa też układ nerwowy.
Pozostałe przypadki mają konkretną przyczynę, na przykład:
- dyskopatię z uciskiem na korzeń nerwowy – objawia się rwą kulszową, czyli bólem promieniującym do pośladka i nogi, czasem z drętwieniem,
- zmiany zwyrodnieniowe stawów kręgosłupa,
- zwężenie kanału kręgowego – ból i ciężkość nóg przy chodzeniu, ustępujące po pochyleniu się,
- zmiany zapalne, takie jak zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa,
- złamania osteoporotyczne.
Ze względu na czas trwania ból dzieli się na ostry (do 6 tygodni), podostry (6-12 tygodni) i przewlekły (powyżej 12 tygodni). Im wcześniej zacznie się leczenie, tym mniejsze ryzyko, że ból ostry zmieni się w przewlekły.
Kiedy ból kręgosłupa wymaga pilnej wizyty u lekarza
Większość bólów pleców nie jest groźna, ale niektóre objawy, tzw. czerwone flagi, wymagają pilnej diagnostyki lekarskiej:
- zaburzenia oddawania moczu lub stolca,
- drętwienie krocza i wewnętrznej strony ud,
- narastające osłabienie nogi, na przykład opadanie stopy,
- ból po urazie, upadku lub wypadku,
- gorączka, niewyjaśniona utrata masy ciała, choroba nowotworowa w wywiadzie,
- silny ból nocny, który nie zmienia się przy zmianie pozycji.
Przy takich objawach nie czekaj na wizytę u fizjoterapeuty, tylko zgłoś się do lekarza lub na SOR.
Czy przy bólu kręgosłupa trzeba robić rezonans?
Nie zawsze. Badania obrazowe są potrzebne przy czerwonych flagach, przy objawach neurologicznych i przed planowaną operacją. W pozostałych przypadkach mogą bardziej zaniepokoić, niż pomóc. Przegląd Brinjikjiego i wsp. opublikowany w 2015 roku w „American Journal of Neuroradiology” pokazał, że zmiany zwyrodnieniowe krążków widać w rezonansie u 37% osób bez bólu w wieku 20 lat i u 96% osób bez bólu w wieku 80 lat. Wypuklina krążka występowała u 30% bezobjawowych 20-latków i 84% bezobjawowych 80-latków. Wynik badania trzeba więc zawsze odnieść do objawów i badania klinicznego.
Jak sobie radzić z bólem kręgosłupa
WHO podkreśla, że leki przeciwbólowe nie powinny być pierwszą linią leczenia bólu krzyża. Mogą tylko uzupełniać inne metody. Podstawą są fizjoterapia, aktywność fizyczna, edukacja i zmiana nawyków.
1. Pozostań aktywny
Leżenie w łóżku przy ostrym bólu pleców nie przyspiesza zdrowienia. Spokojne spacery i codzienne czynności w granicach bólu sprzyjają szybszemu powrotowi do sprawności niż odpoczynek w pozycji leżącej.
2. Zmieniaj pozycję co 30-45 minut
Przy pracy siedzącej najważniejsza nie jest idealna postawa, tylko częsta zmiana pozycji. Wstań, przejdź się, wykonaj kilka wyprostów tułowia. Ustaw monitor na wysokości oczu, a laptop podnieś na podstawkę i używaj osobnej klawiatury.
3. Wzmacniaj mięśnie głębokie
Mięsień poprzeczny brzucha, mięśnie wielodzielne, przepona i mięśnie dna miednicy tworzą naturalny gorset kręgosłupa. Badania Paula Hodgesa i Carolyn Richardson z 1996 roku wykazały, że u osób z bólem lędźwi mięsień poprzeczny brzucha włącza się z opóźnieniem. Trening stabilizacji głębokiej uczy te mięśnie właściwej pracy.
4. Ćwicz regularnie, a nie tylko w czasie bólu
Każda forma regularnej aktywności, czyli spacery, pływanie, pilates, joga czy trening siłowy z dobrą techniką, zmniejsza ryzyko nawrotów. Najlepsza jest ta aktywność, którą będziesz wykonywać przynajmniej 2-3 razy w tygodniu.
5. Skorzystaj z fizjoterapii
Fizjoterapeuta ustala źródło bólu, dobiera terapię manualną, ćwiczenia i zabiegi, a przede wszystkim uczy, jak samodzielnie kontrolować objawy. Od 2015 roku, na mocy ustawy o zawodzie fizjoterapeuty, do fizjoterapeuty w gabinecie prywatnym można zgłosić się bez skierowania.
Metoda McKenziego – leczenie, które uczy samodzielności
Jedną z najlepiej opisanych metod diagnostyki i leczenia bólu kręgosłupa jest metoda McKenziego (Mechanical Diagnosis and Therapy, MDT). Opracował ją nowozelandzki fizjoterapeuta Robin McKenzie w latach 50. XX wieku. Fizjoterapeuta sprawdza, jak powtarzane ruchy i pozycje wpływają na ból, i szuka tzw. centralizacji, czyli przesuwania się bólu z nogi lub ręki w stronę kręgosłupa. Centralizacja jest dobrym znakiem i wskazuje kierunek ćwiczeń.
Największą zaletą metody jest to, że pacjent dostaje proste ćwiczenia, które sam wykonuje w domu i w pracy. Uczy się też, jak reagować na pierwsze objawy nawrotu, zamiast czekać na kolejną wizytę.
Leczenie bólu kręgosłupa w Reh-Up w Trójmieście
Dla mieszkańców Gdańska i okolic jednym z miejsc z wieloletnim doświadczeniem w leczeniu bólu kręgosłupa jest Centrum Rehabilitacji Reh-Up. Placówka działa od 1990 roku i dziś prowadzi 4 filie: przy ul. Jaskółczej 7/15 na Dolnym Mieście, przy ul. Kazimierza Górskiego 1 w Oliwie na terenie AWFiS, w Straszynie i w Cedrach Wielkich.
Założycielka Reh-Up, mgr Monika Adamik, jest certyfikowaną terapeutką metody McKenziego z ponad 20-letnim doświadczeniem w zawodzie i specjalizuje się w diagnozowaniu oraz leczeniu zespołów bólowych kręgosłupa. Zespół fizjoterapeutów ma certyfikaty z metod McKenziego, Maitlanda, Kaltenborna-Evjentha, PNF i terapii powięziowych, co pozwala dobrać terapię do przyczyny bólu, a nie stosować jednego schematu dla wszystkich.
Pacjent z bólem kręgosłupa w Reh-Up może skorzystać z:
- konsultacji z diagnostyką funkcjonalną (200 zł, 45 min), na której fizjoterapeuta ustala źródło bólu i plan terapii,
- terapii manualnej i diagnostyki metodą McKenziego w ramach 60-minutowej sesji indywidualnej (200 zł),
- stabilizacji głębokiej i ćwiczeń dobranych do diagnozy,
- terapii tkanek miękkich, dry needlingu i pinoterapii przy napiętych mięśniach i punktach spustowych,
- fizykoterapii, w tym laseroterapii, elektroterapii i magnetoterapii,
- rehabilitacji domowej dla osób, które z powodu silnego bólu nie mogą dojechać do gabinetu.
Reh-Up przyjmuje prywatnie, bez skierowania. Terminy są dostępne w ciągu kilku dni, więc pacjent z ostrym bólem może rozpocząć leczenie, zanim dolegliwość stanie się przewlekła. Więcej o ofercie i placówkach znajdziesz na stronie rehabilitacja w Gdańsku z Reh-Up. Rejestracja telefoniczna: 607 712 777.











